Wintertips off-piste, freeride, sneeuwschoenwandelen

Freeriden en toerskien is ernorm populair. Het besef dat je in lawinegevaarlijk terrein bent is echter niet bij iedereen aanwezig. Om veilig te kunnen freeriden, toerskien of sneeuwschoenwandelen moet je een kennis hebben van de winterse gevaren en een aantal basale vaardigheden beheersen. 

Lawines zijn namelijk verre van onberekenbaar - het gevaar is met alle moderne hulpmiddelen redelijk goed in te schatten. Toch is het lastig je zelf in te houden als er een poederalert is - met als gevolg dat 't gros van de lawineongelukken wordt veroorzaakt door 't slachtoffer zelf. Voor geoefende skiers/boarders geldt dat de beste sneeuw en de mooiste hellingen bijna altijd per definitie ook de meest gevaarlijke zijn. In het filmpje hieronder zie je hoe makkelijk je jezelf voor de gek kunt houden... 

Het risico wat je 's winters loopt laat zich met voldoende kennis behoorlijk reduceren, maar nooit volledig. Achteraf kan elk ongeval verklaard worden, het is juist de kunst om vooraf een juiste inschatting van de gevaren te maken en de risico's te minimaliseren. Het Oostenrijks Kuratorium für Alpine Sicherheit heeft naar aanleiding van de media-berichtgeving over het ongeval met Prins Friso een interessante tekst opgesteld. Lees hier deze tekst. 

Met een goede kennis van lawinekunde, het vermogen om lawineberichten te begrijpen, en voldoende ervaring in de omgang met pieps, sonde en schep kun je veilig buiten de gebaande pistes op pad. Wie deze essentiële vaardigheden nog niet heeft raden we aan een cursus te volgen of altijd met een gids op pad te gaan. 

Ken het lawinegevaar en check het lawinebericht
Het belangrijkste wat we je mee willen geven is dat je als je off-piste gaat weet wat het lawinegevaar inhoudt, hoe lawines ontstaan en hoe je het lawinebericht interpreteerd. Voor een toerskier is dit logische kost, voor een freerider of off-piste skier misschien minder. De onderstaande animatiefilm laat op ludieke wijze zien waar je op moet letten als offpiste/freeride skier of boarder. Het filmpje is een onderdeel van de nieuwe campagne van de Italiaanse Alpen Club CAI, de Italiaanse Bergredding en de Italiaanse vereniging van berggidsen.

Alleen op pad met veiligheidsuitrusting
Ga dus alleen buiten de piste op pad als je weet wat lawinegevaar inhoudt en hoe je het lawinebericht interpreteren moet. Er worden in Nederland op tal van plekken cursussen georganiseerd, waaronder door de NKBV, waar je die kennis kunt opdoen. Is je kennis op niveau? Dan weet je dat je minimaal op pad moet met lawinepieper/LVS, sonde en schep. En dat een airbag geen gekke investering is... Hieronder zie je een praktijktest waar men twee dummies een lawineairbag om heeft gedaan. Blijven ze boven of niet? 

Wil je meer weten over lawineairbags? Lees het artikel in Hoogtelijn 1/2013.  

Oefen het zoeken naar slachtoffers van een lawine
Het opsporen van lawineslachtoffers is iets wat je ieder jaar voorafgaand aan het tourskiseizoen weer moet oefenen. Dat doe je in de praktijk door een lawinepieper in te graven en die vervolgens te gaan zoeken. De Zwitserse fabrikant van bergsportartikelen Mammut heeft een online hulpmiddel waar je het zoeken en uitgraven van lawineslachtoffers virtueel kunt oefenen. Natuurlijk vervangt zoiets de praktijk niet, maar het kan je wel helpen om alles nog eens even op een rijtje te zetten.

Mammut online training.

Efficient graven
Het uitgraven van een lawineslachtoffer is de meest tijdrovende klus bij een redding. Een goede graafstrategie verkort de tijd tot het slachtoffer onder de sneeuw uit is en kan levens redden. Hoe ga je te werk?

Er wordt van de ‘lage’ zijkant naar het slachtoffer toe gegraven. Wanneer je met meerdere personen bent maak je een V-vormige “ketting”. Hierbij schept één persoon de sneeuw vanuit de punt van de V weg, waarna de sneeuw door de anderen steeds verder weg wordt getransporteerd. Let er ook op dat het efficienter is om niet vertikaal te graven maar zo veel mogelijk horizontaal de sneeuw te verplaatsen. Dit kost minder energie en houd je langer vol.

Achtergrondinfo

Er zijn een aantal methoden die je helpen te bepalen of een helling wel/niet te doen is. De meest bekende methodes zijn de reductiemethode 3 x 3 (vooral in CH) en Stop or Go (vooral in AT). De NKBV heeft bij haar cursussen en opleidingen voor de ‘Stop or Go’-methode gekozen, omdat er veel met Oostenrijkse gidsen wordt gewerkt.

Er tal veel boeken op de markt die uitleggen hoe lawines ontstaan. Een groot deel van deze boeken gaat voor de gelegenheids-off-pisteskier erg (te) diep op de materie in. Een goed compromis tussen inhoud en leesbaarheid is het boek 'Lawine.' van Patrick Nairz en Rudi Mair (beide werkzaam bij de Lawinenwarndienst in Innsbruck).

Dit boek behandelt 10 concrete lawineongelukken en evenzovele typische situaties die we gedurende de winter in het terrein aan kunnen treffen. Wat zijn de typische sneeuwcondities in de vroege winter, hoogwinter en late winter? Alles wordt kort en krachtig en goed geïllustreerd voor het voetlicht gebracht. Door de behandeling in relatie met 10 werkelijke gebeurde lawineongevallen worden de gevaren tastbaar.

Het boek is een aanrader. Helaas is het momenteel uitverkocht in de NKBV-webshop.
Lawine. 10 entscheidenden Gefahrenmuster erkennen', ISBN: 978-3702230869.

Veilig gletsjerskien 
De Compagnie du Mont Blanc en een aantal berggidsen uit Chamonix geven in een instructievideo tips voor veilig gletsjerskiën. Ze hopen met de video het aantal skiërs dat in spleten valt te verminderen. 

Respecteer rustgebieden voor het wild/jong bos. 

De toename van het aantal freeriders, toerskiers en sneeuwschoenwandelaars zorgt voor problemen met de natuur en de jacht. In bijna alle skigebieden zijn grote delen van het terrein/bos tot rustzone voor het wild bestempeld. Op deze plekken mag je als wintersporter absoluut niet komen. Helaas zijn er af en toe toch skiers/boarders die - vaak door onwetendheid - in de verboden gebieden komen. Met als gevolg een fors conflict tussen natuurbeschermers of jagers die de wildstand beheren en freeriders. Niet voor niks; de dieren worden opgejaagd, verbranden daarbij kostbaar vet en kunnen in een strenge winter het loodje leggen.

Als wintersporter zit je om twee redenen niet op dat soort situaties te wachten - je gunt de dieren hun rust en de kans is groot dat een volledig freeride gebied wordt afgesloten. Houdt je daarom aan de ge/verboden en zorg ervoor dat je weet welke plekken je moet mijden. Meestal worden deze goed op kaarten in het wintersportgebied aangegeven. Voor Zwitserland is een online kaart van de Wildruhezonen beschikbaar. Check de kaart op wildruhezonen.ch of respektiere-deine-grenzen.ch. De boetes zijn niet mis!

Let op! De zones kunnen van jaar tot jaar verschillen. Check daarom elke winter in het gebied wat de actuele situatie is.

Een screemshot van de online kaarten op http://www.wildruhezonen.ch. De rustgebieden voor het wild die met rood aan zijn gegeven liggen soms midden in het skigebied en naast wegen of liften.  

Links
Freeride-Map maakt kaarten waar de beste freeride-spots van de grootste freeride gebieden in Zwitserland en Oostenrijk (en I, F, D) op staan. Ze geven er ook netjes de Wildruhezonen op aan! Het is de eerste kaart die de kennis van lokale freeriders gebruikt en beschikbaar maakt voor een breder publiek. Alle afdalingen, drops en couloirs zijn gemarkeerd in drie verschillende moeilijksheidgraden: blauw voor beginners, geel voor gevorderden en rood voor extreem goede rijders. Gevaarlijke punten worden aangegeven met een uitroepteken. Handig!

wePowder De online community waar poederjagers de WePowdergids, pow-apps, problogs, PoederAlarm en een heel actief forum vinden.

Snow Safety Center Een non-profit organisatie met als doel het verspreiden en verdiepen van kennis over veiligheid buiten de geprepareerde pistes in Nederland. 

Bergredding.nlDe site van Menno Boermans die werkt als bergredder in Zwitserland. De site met tips over risico, redding en medische hulp in de bergen is interessant voor alle bergsporters.

Rogiervanrijn.com Info over het (toer)skiën in de Ecrins en de Queyras in Frankrijk. 

WSL-Instituts für Schnee- und Lawinenforschung SLF Een hele mond vol voor één van de beste plekken op internet voor achtergrondinfo over lawines, sneeuwcondities en natuurlijk de Zwitserse lawineberichten.

Avalanches.org Het overzicht van allen landelijke en regionale Europese lawinediensten EN hun lawineberichten. 

Laatste wijziging: 12-03-2013.