Het interview is geplaatst in het Everestnummer van Hoogtelijn 3/2003. Hieronder kan je het nogmaals nalezen.

---

BESCHEIDEN GROOTHEID
interview met Sir Edmund Hillary

Door Martijn Hop en Angelique Brummans

Op een zonnig lentedag vroeg in november zijn we in Auckland op weg naar de man die bijna 50 jaar geleden [29 mei 1953] als eerste samen met Tenzing Norgay op de Everest stond. Het huis ligt net van de weg af op een glooiend helling met een prachtig uitzicht over de baas van Auckland. Uiterst vriendelijk worden we onthaald door Lady June Hillary. Ze zegt dat we maar even achter in de kamer plaats moeten nemen want er is een belangrijke rugby-wedstrijd tussen Nieuw-Zeeland en Engeland aan de gang. Twee vrienden van Hillary zijn komen kijken naar de wedstrijd op TV en begroeten ons eveneens vriendelijk. Hillary gaat geheel op in de wedstrijd. June waarschuwde ons al dat het niet goed gaat: Nieuw Zeeland staat vrij hopeloos achter. Na een kwartier moet Nieuw Zeeland zijn nederlaag toegeven. De maten van Hillary kijken ons lachend aan: "dat wordt niks dat interview van jullie, ga maar weer naar huis".  Daar zitten we dan aan de andere kant van de wereld.

Hillary bemerkt ons en is de teleurstelling al weer snel vergeten. Snel schiet hij in zijn professionele rol van geïnterviewde. Hij complimenteert ten eerste de NKBV met het magazine. Al snel ontspint zich een geanimeerd gesprek. Hillary vertelt als eerste over de veranderingen in de bergsport. De grootste veranderingen ziet hij in de gebruikte materialen en technieken. Daarin is de laatste halve eeuw erg veel veranderd. Tegenwoordig heb je bijvoorbeeld ijshamers en ijsbijlen die hij bij de topbeklimming ontbeerde. Door gebruik te maken van de nieuwe materialen en technieken kan er sneller geklommen worden. Ook veel stijlere passages kunnen nu gemakkelijker worden overwonnen. Vele bergsporters maken gebruik van een gids. "Om een tocht te maken met een gids is in feite niet de ware uitdaging. Bergsport is een uitdaging van de man of vrouw om zichzelf te overwinnen; niet de berg. Destijds waren er geen vaste touwen, 60 tot 80 ladders en gidsen om op de top van de Everest te komen. Wij waren de 'lucky ones' die zelf de problemen moesten oplossen door kracht, vastberadenheid en motivatie. Wij hadden het geluk het allemaal zelf te mogen doen. De houding wat het klimmen betreft was 50 jaar geleden totaal anders". Hillary haast zich om te zeggen dat er nu behoorlijk veel klimmers zijn die de uitdaging aangaan en voor zichzelf omstandigheden creëren waardoor zij zichzelf in plaats van de berg overwinnen. Hij heeft veel op met klimmers die proberen om hun grenzen te verleggen door in een moeilijk toegankelijk gebied een nog onbeklommen berg proberen te beklimmen.

Sir Edmund Hillary staat bekend als een groot voorstander van bescherming van het milieu. Daarnaast zet hij zich volledig in voor de bevolking van de Himalaya. We vragen hem hoe tijdens de Everest-expeditie in 1953 werd omgegaan met het milieu. Hij antwoordt dat hij vroeger dan altijd zei dat hij de omgeving en het milieu bewondert "Echter, daar deden we in de praktijk niet veel mee. Destijds gooiden we het afval in het ijs. We realiseren ons later pas dat dit schadelijke gevolgen kan hebben. We moesten leren om met de omgeving om te gaan. Na deze bewustwording ben ik steeds meer op het milieu gaan letten. Ik ben lid geworden van het WWF. Tegenwoordig zijn de mensen veel milieubewuster. De mens is steeds meer tot dit inzicht gekomen. We leren langzaam, maar eigenlijk te langzaam".

"De Nepalese overheid wil graag dat er veel mensen komen naar de Himalaya omdat dit inkomen genereert voor de bevolking. Anderzijds legt dat een aanzienlijke druk op het milieu. Zo zijn er bijvoorbeeld dit jaar 16 expedities, waarvan er een groep alleen bezig is klimmers over de Khumbu-ijsval te brengen. Andere expedities betalen daarvoor. Er komen veel meer mensen (en niet alleen maar professionele klimmers) op de berg en dat brengt een grotere verantwoordelijkheid met zich mee om de troep op te ruimen. Vroeger brachten de sherpa's alleen de goederen naar boven en werden de materialen na gebruik op de berg weggegooid. Wij gooiden ons afval bijvoorbeeld in een spleet. Vijftig jaar geleden waren de inzichten omtrent milieuvraagstukken nog lang niet zo ontwikkeld als heden. We moesten in feite leren om milieubewust te worden. Op dit gebied leren we langzaam, eigenlijk te langzaam. Tegenwoordig nemen de sherpa´s ook vaak het afval weer mee naar beneden. De Sherpa-vrienden zijn veel betere klimmers. Op grotere hoogten zijn wij zwakkelingen vergeleken met hen. Het zou goed zijn indien de Nepalese overheid er een financiële stimulans op zou zetten het afval mee te nemen naar beneden. Daarvan zouden de Sherpa's èn het milieu beter worden". 

Er is in de (niet-bergsport-)media veel te doen geweest over de vraag of Hillary of  Tenzing de eerste was die feitelijk boven op de top van de Everest stond. Op basis van de bergsportregels is die vraag onzinnig omdat een touwgroep als één groep wordt beschouwd en de voorste in feite tegelijkertijd op de top arriveert als de achterste. Met name de Indiase overheid heeft op Tenzing aanzienlijke druk uitgeoefend om hem te laten verklaren dat hij de eerste was die op de top was. Hillary was over deze discussie uiterst geïrriteerd. "Ten eerste vanwege het zojuist aangehaalde principe. Ten tweede omdat het er niet toe doet wie er nu als eerste of laatste op de top kwam; we waren er samen. Met elkaar zijn we er gekomen. Ook doet de controverse er niet zo toe. Iemand die bijvoorbeeld de top niet haalt, maar al zijn kracht gebruikt om de top te bereiken, dient net zo goed gewaardeerd en gecomplimenteerd te worden. Het gaat erom dat het een overwinning op jezelf is, niet op de berg". Op een gegeven moment heeft Hillary toch verteld dat hij de eerste van de twee was die op de top stond. "Het was moeilijk voor Tenzing om onder zo veel druk te staan om te vertellen dat hij als eerste boven zou zijn gekomen. Met name de Indiase overheid heeft aanzienlijke druk uitgeoefend. Tenzing en ik hadden op een gegeven moment genoeg van de speculaties en de discussie. We hebben toen besloten om openbaar te maken dat ik de eerste was die op de top stond. Tenzing liep enige meters achter mij. Daarmee was een non-discussie opgelost".

Hillary reist ondanks zijn respectabele leeftijd veel. Hij geeft veel lezingen voor de stichtingen en organisaties in Engeland, de Verenigde Staten, Canada en Duitsland, verenigd in de Himalayan Trust, die geld inzamelen voor goede doelen bestemd voor de bevolking van de Himalaya. Hillary's vrouw June reist vaak met hem mee. "Zij is net zo enthousiast als ik en zij ondersteunt mij hierin enorm". De stichtingen  houden onder andere fondsenwervingsdiners. Hillary beschrijft deze als 'black tie dinners'. Zonder het uit te spreken voel je dat hij eigenlijk liever bergkleding aan heeft dan een smoking, maar hij ondergaat het gelaten voor het goede doel. Met het geworven geld worden onder andere scholen gebouwd, medische faciliteiten ontwikkeld en onderhouden en vliegvelden aangelegd om afgelegen gebieden toegankelijk te maken. Dat is zijn grote levenswerk geworden. Na zijn topprestatie heeft hij geen kleding- of parfumlijn geopend zoals andere topsporters heden ten dage. Hij heeft zijn bekendheid ingezet voor de bevolking van de Himalaya. Zijn topprestatie is ten goede gekomen aan de plaatselijke bevolking, kenmerkend voor de grootheid van de persoon. 

Hillary's zoon Peter is eveneens een succesvol alpinist. In 1990 trad hij in de voetsporen van zijn vader door als 279ste de top te bereiken. Vorig jaar heeft hij de Everest nogmaals met succes beklommen, samen met de zoon van Tenzing Norgay, Jamling en een kleinzoon Tashi. Dit was in het kader van de National Geographic documentaire over het 50-jarig jubileum. Daarnaast heeft Peter veel geklommen en expedities ondernomen in Zuid-Amerika, Antartica en naar de Noord Pool. Veel advies van zijn vader heeft hij niet gevraagd. Hij is zijn eigen weg gegaan. "Hij heeft zichzelf ontwikkeld wat betreft zijn vaardigheden op het gebied van de buitensport. Peter heeft goed leren klimmen met nieuwe technieken die wij vroeger niet hadden. Ik was in het geheel niet ongerust indien hij op expeditie was. Zeker enige jaren geleden was de communicatie niet mogelijk met de ontoegankelijke gebieden die hij bezocht. Ik vertrouwde erop dat hij succesvol was. Peter belde mij op vanaf de top van de Everest. Hij vertelde dat hij trots en vol bewondering was over wat ik had gedaan. Hij vond de Hillary Step een hele uitdaging! Wat die Hillary step betreft, had ik destijds geluk dat er aan de zijkant een ruime meter brede sneeuwrand aanwezig was. De rechte muur waar we voorstonden was bijna onoverkomelijk. Alleen via de sneeuw konden we deze barrière nemen. Tegenwoordig hangen er doorgaans drie touwen. Desondanks blijft het, zoals Peter heeft ondervonden, een lastige passage".

Pratend over de prestaties van zijn zoon  komen we ook terecht bij zijn verdere leven en kijken we terug naar andere ontdekkingsreizigers. Zijn leven kent hoogtepunten en dieptepunten. Een absoluut dieptepunt was het verlies van zijn vrouw lady Louise en zijn jongste dochter Belinda vanwege een vliegtuigongeluk in Nepal in 1975. Hij was volledig gebroken. Het enige wat hij kon doen is zich storten op het werk voor de hulpprogramma's, maar het genieten hiervan en van het leven was volledig weg. Na zes jaar klom hij weer enigszins uit het dal. Daarnaast heeft hij een aardig aantal kritieke momenten meegemaakt. Ten eerste overleefde hij vele valpartijen in gletsjerspleten,  waarvan een doordat Tenzing Norgay in een reflex zijn ijsbijl in het ijs boorde. Daarnaast liep hij vanwege een ongeluk in zijn diensttijd ernstige brandwonden, liep hij malaria op en was ooit bijna verdronken. Ook was hij in 1977 in acute nood vanwege een oedeem als gevolg van hoogteziekte. Daarna kon hij grote hoogtes moeilijk meer verdragen en werden de hoger gelegen gebieden in de Himalaya voor hem onbereikbaar. Dit ging hem erg aan zijn hart.

Hillary was naast klimmer natuurlijk ook leider van de Antarctica-expeditie in 1957-1958. Hij is voor het eerst (gemotoriseerd) dat continent over gestoken. "We reden daar in aangepaste Fergeson-traktoren in feite de route die Shackleton per slede wilde afleggen". Tijdens die expeditie raakte hij bevriend met de marine officier Peter Mulgrew. Hillary en Louise raakten bevriend met Peter en zijn vrouw June, zonder te weten dat Louise en Peter een zelfde lot beschoren was. Peter overleed namelijk als gevolg van een vliegtuigongeluk op Antarctica. Veel later vinden June en Ed elkaar en trouwen zij. Lady June blijkt een grote motivatie te hebben voor het werk van Hillary en ondersteunt hem hierin zo veel ze kan. Zeer opgewekt, open en toegankelijk leidt zij zijn leven in goede banen. In het lange interview met Hillary in de november editie van het Nieuw Zeelandse maandblad North & South beschrijft Hillary's vriend en klimmaat Jim Wilson de rol van Lady June in het leven van Hillary als volgt: "June heeft ons Ed teruggegeven". Hiermee bedoelt hij dat Lady June Hillary uit de diepe langdurige depressie heeft gehaald na het verlies van zijn vrouw en jongste dochter.

Over de andere ontdekkingsreizigers vertelt Hillary met genoegen. "Van alle Zuid-Pool ontdekkers was Shackleton de meest heroïsche. Hij was een zeer goed en inspirerend leider. Hij heeft het voor elkaar gebracht om zijn hele team in veiligheid te brengen. Deze avonturier bewonder ik al sinds dat ik jong was zeer". Wat exploratie betreft heb ik goede herinneringen aan Eric Shipton. Ook hij was een groot man. Shipton zou aanvankelijk de expeditie in 1953 leiden. Hij werd echter vervangen door Hunt. Shipton wilde geen grote expeditie. Daarnaast had hij een hekel aan het leiden van een expeditie. Hij was de man van kleine expedities naar zeer afgelegen plaatsen. Hij genoot ervan over gletsjers te lopen waar nog niemand was geweest. Shipton was meer een individualist.  Hunt was een man van het leger. Aanvankelijk had ik mijn bedenkingen, maar al snel bleek dat hij de expeditie niet op een militaire, bevelende wijze leidde. Hij betrok iedereen bij beslissingen die genomen moesten worden waarna er samen tot een goede oplossing gekomen werd".

"Daarnaast heb ik altijd bewondering gehad voor Mallory. Ook hij was een held voor mij". Hillary heeft er geen goed woord voor over voor de expeditie die enige jaren geleden op zoek is gegaan naar het lichaam van Mallory. Nog steeds zichtbaar geïrriteerd en strijdbaar geeft hij aan dat hij voor die expeditie geen enkel respect kan opbrengen. "Vooral de gedachte dat ik daar ook mijn einde had kunnen vinden en dat ze jaren later een zoektocht naar mijn lichaam zouden houden, zit mij dwars. Ik had daar ook kunnen liggen. Ze hadden hem gewoon met rust moeten laten op de berg waar hij is omgekomen".

Bescheiden als Hillary is, plaatst hij zichzelf niet in de rij der groten zoals Shackleton, Shipton en Mallory. Hij ziet hen als heroïsche figuren, terwijl hij zichzelf niet zo'n rol toedicht. Tijdens ons verblijf in Nieuw Zeeland komen we er achter dat hij daar door iedereen gezien wordt als een nationale held die met beide benen op de grond is blijven staan. Zo prijkt hij nog altijd op het het biljet van vijf dollar en zijn er door het land heen diverse tentoonstellingen ter herdenking van zijn historische beklimming. Heel typerend is bijvoorbeeld de ondertitel van het interview in november van North & South: "Just call me Ed". Hij is zichzelf gebleven en heeft zich ingespannen voor de bevolking van de Himalaya. Hij streepte zichzelf daarbij weg. Zo'n tien jaar geleden vroeg Hillary tijdens een vergadering van de Himalayan Trust of hij wellicht de helft van zijn onkosten (zoals vliegtickets naar fondsenwervingsdiners en dergelijke) zou kunnen declareren. De stomverbaasde overige bestuursleden kwamer er zo achter dat hij bijna niets declareerde en hebben direct de regel ingesteld dat hij alles moest declareren indien hij voor de Himalayan Trust op pad ging. Hillary ten voeten uit.

Tot slot leggen we Hillary een initiatief voor van een Big Brother achtige televisieproductie waarbij de kandidaten kans maken om mee te mogen met een Everest-expeditie en de winnaar een groot bedrag ontvangt. De woorden 'rubbish' en 'horrible' vliegen ons direct om de oren. "Dit is een alleen op publiciteit gerichte verwerpelijk initiatief dat niets met de liefde voor de bergen te maken heeft". Laten de makers van een dergelijk programma dit maar in de oren knopen.

Na een bijzonder aangenaam interview geeft Hillary aan wat vermoeid te worden. Hij stelt het boek dat we van de NKBV voor hem over Nederland hebben meegebracht erg op prijs. Twee van zijn beste vrienden zijn naar Nieuw Zeeland geëmigreerde Nederlanders. Intussen heeft Lady June met de oude klimmaten nog wat nagepraat aan de keukentafel over onder andere de rugbywedstrijd. Lachend vragen de klimmaten of het toch nog wat geworden is. Hun voorspelling is geenszins uitgekomen.