|
        |
Klettersteigsets en lichte personen - update 8-03-2012
Sinds enige tijd is bekend dat de krachten die optreden wanneer lichte personen in een klettersteigset vallen gevaarlijk groot zijn. Vallen in een klettersteigset is voor hen (kinderen!) nog gevaarlijker dan voor volwassenen.
Er is na deze eerste publicatie in 2010 door de DAV-Sicherheitsforschung uitvoerig in alle bergsportmedia over dit gevaar gepubliceerd. Ook zijn er diverse aanbevelingen gedaan over hoe je wel veilig een klettersteig kunt doen als je lichter bent dan circa 50 kg. Ondanks deze aanbevelingen zijn er nog steeds veel vragen over dit onderwerp. We gaan er in onderstaande tekst nader op in. Ontwerp van KS-sets Klettersteigsets (KS-sets) worden gebruikt voor een hele range aan gewichten - van kind tot volwassene. Het ontwerp van de KS-sets is echter gebaseerd op het gewicht van een volwassene. De reden hiervoor is dat er een norm is die omschrijft aan welke eisen de KS-sets moeten voldoen. Deze norm heeft een grote invloed op de aard van de remwerking van een klettersteigset. Simpelweg gesteld remmen KS-sets bij lichte personen zo abrupt dat de remvertraging op deze personen dermate hoog is dat verwondingen kunnen optreden. Dit verwondingsgevaar treedt op ongeacht de valpositie (rechtop, horizontaal) of de inbindmethode (wel/niet met borstgordel). KS-sets die met een scheurband werken hebben een minder hoge piekbelasting en zijn daarom veiliger dan KS-sets die met een wrijvings/touwrem werken. Het gaat te ver om hier uitvoerig op de mechanica/fysiologie van dit mechanisme in te gaan. Wie hierin geinteresseerd is verwijzen we naar de publicaties in 'Bergundsteigen' en 'Sicherheit im Bergland'. Nooit vallen Er zijn echter tot op heden in de praktijk (nog) geen ongelukken bekend waarbij lichte personen/kinderen a.g.v. de abrupte remvertraging van een KS-set letsel hebben opgelopen. Dit betekent niet dat het een non-issue is, maar eerder dat er maar heel weinig door kinderen in klettersteige gevallen wordt. En dat is iets wat vanzelfsprekend zou moeten zijn - vallen in een klettersteig moet koste wat het kost vermeden worden. Een klettrsteig is onvergelijkbaar met sportklimmen, waar vallen aan de orde van de dag is. Bij die sport is het hele systeem er op ingericht om de val op te vangen - mits de wand waar de sportklimmer valt vrij van obstakels is, de zekeraar oplet en de klimmer weet hoe hij/zij moet vallen. Bij een klettersteig is het tegenovergestelde het geval. Zowel KS-set als klettersteig zijn niet ontworpen met het doel om regelmatig in te vallen. De afstanden tussen verticale bevestigingspunten in een klettersteig is groot en het terrein is vaak getrapt (met uitstekende stenen, ladders en beugels). Ga maar na wat er met je zal gebeuren als je op een gemiddelde klettersteig net voor het volgende verankeringspunt valt... Je kunt 10 meter of meer naar beneden vallen en komt abrupt tot stilstand. De kans is groot dat je tegen de uitstekende rotspunten, ladders of voetbeugels aan komt en flink in de kreukels ligt. Vallen op een klettersteig is over het algemeen net als vallen in makkelijk alpien/klauterterrein: het is geen optie want het risico op verwondingen door een val is erg hoog. Het best is het om het gebruik van een KS-set met dat van de autogordel te vergelijken - een beveiliging die je als van zelfsprekend om doet bij een bepaalde activiteit (autorijden), maar die slechts als beveiliging dient in het geval dat alle andere mechanismen hebben gefaald. Vallen in een klettersteig moet, ongeacht het gewicht, altijd vermeden worden Een KS-set is een noodmiddel, vergelijkbaar met de autogordel Wie een 100% risicoloze klettersteig wil, moet niet gaan klettersteigen. 100% veiligheid is bij buitensportactiviteiten die in de natuur plaatsvinden een utopie. Een funparcours/hochseilgarten kan daarentegen wel een (bijna) 100% garantie op veiligheid bieden omdat daar geen verticale stukken worden afgelegd. Ook is de omgeving veel beter gecontroleerbaar dan bij een klettersteig in de natuur. Ook een klettersteig op de klimwand kent vaak een sterk geminimaliseerde valhoogte en is daarmee relatief veilig. Toch kun je ook hier verkeerd terecht komen.
In een klimpark waar geen grote verticale vallen mogelijk zijn is geen sprake van een verhoogd risico voor lichte personen en kinderen. Iedereen die een klettersteig doet moet zich van het risico op verwondingen bewust zijn. Ouders moeten de keuze voor hun kinderen nemen. Wanneer je tijdens een tocht merkt dat de klettersteig te hoog gegrepen is en je of een tochtgenoot op het punt staat te vallen, dan heb je jezelf of je tochtgenoot overvraagt. Bouw langzaam op en begin pas aan een nieuwe moeilijkheidsgraad wanneer je de oude beheerst. Let er vooral op dat de minder ervaren tochtgenoten niet over worden gehaalt iets te doen wat ze nog niet aankunnen. Wat nu met kinderen? De berichtgeving over dit onderwerp heeft veel vragen opgeworpen als: 'Kan ik nu nog wel onze kindercursus door laten gaan?' en 'Kan ik nu nog wel veilig met mijn kinderen een klettersteig doen?'. Het antwoord hierop is 'ja, mits...'. Het daadwerkelijke risico voor lichtgewicht personen met de huidige (algemene) klettersteigsets is reeel, maar men hoeft niet meteen met het gebruik ervan te stoppen. Er zijn namelijk vele andere factoren bij het klettersteigen die tot meer en ernstiger ongevallen hebben geleid, zoals onoplettendheid, steenslag, verkeerd gebruik van materialen en last-but-not-least (zoals boven al uitgelegd) het vallen zelf. Het is belangrijk om te beseffen dat als gevolg van alle bovengenoemde factoren zware ongevallen gebeurd zijn, behalve door het issue van de KS-sets en lichtgewicht personen! Door kinderen (en volwassenen!) duidelijk te maken dat het op de valgrens klimmen in een klettersteig not done is, is de meeste winst te behalen. Op de vraag 'Ik heb net nieuwe klettersteigsets gekocht, moet ik nieuw materiaal kopen?' kan ontkennend worden geantwoord. Koop te zijner tijd als het huidige materiaal afgeschreven moet worden een nieuwe set. Over enkele jaren zullen de fabrikanten ingespeeld hebben op de ontwikkelingen en klettersteigsets op de markt hebben gebracht die of specifiek voor lichtgewicht personen zijn of voor een brede range qua lichaamsgewicht geschikt zijn. Een analogie: op een trap in huis kun je je nek breken. Kinderen die spelen of op een andere manier afgeleid zijn lopen een groter risico dan volwassenen dat ze op de trap uitglijden en naar beneden vallen. Toch hebben we een manier gevonden om hier mee om te gaan - we accepteren het risico, installeren traphekjes. Niemand zal het in z'n hoofd halen te stoppen met het nemen van de trap - we leren er verstandig mee om te gaan.
Het doen van een klettersteig ligt natuurlijk net even anders - het is een keuze om een klettersteig te doen en geen noodzaak, zoals bij een trap. Maar er zijn ook overeenkomsten. Op de klettersteig leer je kinderen aan dat wat ze gaan doen wel heel leuk is, maar geen lolletje. Maak kinderen er van bewust dat ze een zekere mate van verantwoordelijkheid hebben gekregen en dat ze in de klettersteig niet mogen klooien en al helemaal niet mogen vallen. Het uiteraard wel de verantwoordelijkheid van de ouder om een klettersteig te kiezen die niet te hoog gegrepen is. Oplossingen De fabrikanten die betrokken zijn geweest bij het onderzoek naar het effect van vallen in een KS-set zijn samen met de instantie die de normering op heeft gesteld bezig om oplossingen te vinden. Waarschijnlijk zal de norm zo worden gewijzigd dat toe wordt gestaan de lengte van de remweg te vergroten (van 120 cm nu tot 175 cm) zodat het mogelijk wordt sets te maken met een progressieve, stijgende remwerking. Wil je op dit moment lichte personen in een klettersteig aanvullend (fysiek) beveiligen dan zijn er meerdere opties mogelijk. Alle opties kennen hun voor- en nadelen die moeten worden afgewogen tegen de ervaring van de personen en de inrichting van de betreffende klettersteig. De beste technische oplossing is wellicht de volgende: er is één instelbare KS-set op de markt die met een grote range aan lichaamsgewichten overweg kan. Deze set verandert natuurlijk niks aan het feit dat je op een klettersteig niet moet vallen - dat blijft risicovol. De verschillende opties om mensen in een klettersteig aanvullend te beveiligen (in willekeurige volgorde):
Met een groep op pad Wie met een groep kinderen op pad gaat staat voor het probleem dat er waarschijnlijk EN geen specifieke klettersteig-sets of hulpmiddelen als de AustriAlpin-rem beschikbaar zijn EN dat niet ieder kind afzonderlijk nagezekerd kan worden. Als leider is het dan zo goed als onmogelijk om de groep op de veiligst mogelijke manier te begeleiden. Creativiteit is gevraagd. Het gebruik van 'normale' klettersteigsets zonder aanvullende maatregelen te nemen is nog steeds een reële optie. Zorg er dan wel voor dat extra goed duidelijk is dat men NIET mag VALLEN. De manier waarop uiteindelijk gewerkt wordt hangt af van de kunde van de deelnemers en vooral van de aard van de klettersteig die men gaat doen. Veel moderne 'fun-klettersteige' die door kloven gaan, kennen een voornamelijk horizontaal verloop van de route. Dit soort klettersteige is daardoor een stuk veiliger dan een klassieke klettersteig die de hoogte in gaat.
Foto boven: Austri Alpin levert met de Ferrata Bloc een oplossing om verre vallen bij klettersteige te voorkomen. Bron foto: Austri Alpin. Conclusie Vallen op een klettersteig is nooit 100% veilig. Klettersteigsets an sich zijn veilig te gebruiken door personen vanaf 50 kg. Voor personen lichter dan 50 kg geldt dat hoe lichter zij zijn, hoe groter de kans op ernstig letsel bij een val. Het is aan te raden bij dergelijke personen aanvullende maatregelen te nemen. Welke aanvullende maatregelen dit zijn hangt van verschillende factoren af en moet op basis van ervaring, groepsgrootte en omstandigheden bepaald worden.
Met jonge kinderen ook borstgordel of kombigordel gebruiken
Een ander aandachtspunt bij jonge kinderen is het gebruik van een borstgordel. Volwassenen hoeven in de klim- en bergsport geen borstgordel te gebruiken, behalve wanneer zij bijzonder zwaarlijvig zijn. De reden om dan juist wel een borstgordel te gebruiken is dat, door het ontbreken van geprononceerde heupen, de zwaarlijvige persoon uit de gordel kan glijden wanneer hij/zij ondersteboven komt te hangen. Jonge kinderen hebben hetzelfde probleem omdat zij vaak amper heupen hebben. Gebruik voor hen daarom een borstgordel in combinatie met de heupgordel. Je kunt ook een kombinatiegordel gebruiken - zoals de naam al zegt een vaste combinatie van een heup- met een borstgordel. Hiermee vervalt het 'lastige' verbinden van heup- en borstgordel wat tot fouten kan leiden. Harde leeftijdsgrenzen voor gebruik van een borstgordel/kombigordel zijn niet te geven omdat elk kind een andere fysiologie heeft. Ouders moeten zelf beoordelen vanaf welke leeftijd hun kind met alleen een heupgordel veilig uit de voeten kan. Het heeft echter geen zin om dit tot 18 jaar door te voeren, omdat het dragen van heup- en borstgordel bij kinderen MET ontwikkelde heupen niet tot veiligheidswinst leidt.
Bronnen
Ben je geinteresseerd in de veiligheid in de Bergsport? Neem een abonnement op Berg und Steigen.
Laatste wijziging 15-05-2012
 |
Landelijke agenda
Rogier van Rijn
|
|||
